از اشغال تا خروج؛ ۳۱ سال پس از حمله شوروی به افغانستان

سی‌و‌یک ‌سال از خروج نیروهای قشون سرخ شوروی از افغانستان می‌گذرد، در هر گوشه از کشور هنوز آثار ویرانی‌های ناشی از جنگ دیده می‌شود. بیش از یک میلیون افغان در جنگ ۹ ساله سربازان شوروی در افغانستان کشته شدند و شمار زیادی هم آواره گردیدند. نیروهای شوروی نیز با تحمل حدود ۱۵ هزار کشته، بیش از ۶ هزار زخمی و صدها تن مفقود، این کشور زخم‌خورده را در ۲۶ دلو ۱۳۶۷ ترک کردند.

اگرچه باورهای مختلفی درباره خروج شوروی از افغانستان وجود دارد و نیز آمارهای متعددی از تلفات دوطرف نشر شده‌است؛ ولی ضربه محکم و درد جانسوز آن را در هر صورتی مردم، تحمل می‌کنند.

اکنون که ۳۱ سال از خروج نیروهای قشون سرخ از کشور می‌گذرد، بسیاری از شهروندان به دستاوردهای پس از انقلاب در برابر شوروی به دیده تردید می‌نگرند.

نجات ملی یا نفاق ملی؟

پس از خروج قشون سرخ از کشور، داکتر نجیب‌الله؛ رییس جمهوری وقت، این روز را «روز نجات ملی» خواند. این عنوان در کشور حامیان و منتقدان خودش را دارد.

شماری از شهروندان اعتقاد دارند که ۲۶ دلو روز نجات ملی نه؛ بلکه آغاز جنگ‌های داخلی و بحران تازه در افغانستان بود و خروج ارتش شوروی از افغانستان هیچ چیزی را به نفع افغانستان تغییر نداده، جز آن‌که ویرانی و جنگ‌ داخلی را به میان آورد.

عبدالحبیب که در زمان اشغال افغانستان توسط شوروی «مجاهد» بوده، می‌گوید: «شوروی با تجاوزش به کشور، سبب قتل بیش از یک میلیون افغان و آواره‌شدن هزارها نفر دیگر شد. این درست است که آن‌ها به‌خاطر به‌دست‌آوردن دل مردم، به عمران و آبادی دست زدند؛ ولی نباید از یاد برد که آن‌ها مردم ملکی را قطار کرده و ضربه نمودند، خانه‌های مردم را به نام اعشار و… آتش زدند و بین ملت واحد افغانستان بذر نفاق کشت کردند.»

بیشتر بخوانید:

شکست نظامی یا تصمیم سیاسی؟

شماری از مردم، خروج نظامیان شوروی را شکست نظامی آنان در مقابل مجاهدین عنوان می‌کنند و عده‌ای دیگر نیز مسایل اقتصادی، فشار امریکا و جامعه جهانی که دامنگیر روسیه شده‌بود را دلیل خروج آن می‌دانند.

حفیظ منصور؛ پژوهشگر سیاسی و از فعالان مجاهدین می‌گوید: اتحاد شوروی بدون کدام فیصله و کدام مجوز قانونی در سطح ملی و بین‌المللی به زور وارد افغانستان شد و این کشور را اشغال کرد. با آن‌که هیچ‌گونه تهدیدی از جانب افغانستان متوجه آن نبود و هیچ‌یک از اعضای جامعه جهانی اطلاع نداشتند و از آن راضی نبودند. بر همین اساس ۱۱۸ عضو سازمان ملل در اولین نشست‌شان در ارتباط به محکومیت شوروی، تجاوز آن را محکوم و خواستار خروج آن از افغانستان گردیدند.

رشد اسلام‌گرایی افراطی

اسدالله ندیم؛ آگاه سیاسی نیز می‌گوید که حضور شوروی‌ها در افغانستان سبب ویرانی و رشد اسلام‌گرایی افراطی شد؛ رهبران وقت شوروی برداشتی سطحی از سیاست، اوضاع افغانستان و منطقه داشتند و بدون تعمق و دوراندیشی به افغانستان وارد و پس از یک دهه نبرد، خارج شدند و این تصمیم‌شان اعتقادی و ایدئولوژیک بود که به ضررشان نیز تمام شد.

خروج شوروی؛ بهانه‌ای برای امریکا

اکنون که ۳۱ سال از خروج نیروهای شوروی از افغانستان می‌گذرد، نیروهای نظامی امریکا و ناتو جای آن‌ها را پر کرده‌اند. شوروی به دلایل فوق از افغانستان بیرون شد و خسارات جانی و مالی و روانی بر افغان‌ها تحمیل کرد. حالا مقامات امریکایی نیز همواره از خروج نظامیان این کشور از افغانستان سخن می‌گویند؛ ولی هنوز مشخص نیست که چه زمانی آن‌ها کشور را به گونه کامل ترک می‌کنند و این امر، چه پیامدهایی خواهد داشت.

به باور آقای منصور، امریکایی‌ها پس از آن‌که مرز توسط شوروی شکسته شد، بهانه‌ای برای حضور پیدا کردند و تجاوز شوروی باعث شد تا امریکا به افغانستان سلاح بفرستد و بعدا حضور پیدا کند تا حدی که مثل خانه خودشان هر زمانی که خواسته باشند می‌آیند و می‌روند و نیازی به اجازه ندارند.

احمد سعیدی؛ دیگر آگاه سیاسی هم بر این باور است که شوروی به نام یک کشور کمونیستی وارد افغانستان شد و امریکا به نام دموکراتیک؛ اما استبدادی که در زمان حضور امریکا بالای مردم افغانستان شده‌است، در زمان شوروی نشده‌بود.

به گفته آقای سعیدی، شوروی به دلیل مشکلات اقتصادی، سیاسی و فشار جامعه جهانی از افغانستان بیرون شد؛ اما امریکایی‌ها تا زمانی که خود بیرون نشوند، نه افغان‌ها قدرت بیرون‌کردن‌شان را دارند و نه کس دیگری.

مطالب مرتبط