کمیسیون حقوق بشر؛ پرونده‌ای که بسته شد

تصمیم طالبان درباره کمیسیون حقوق بشر افغانستان تقریبا قابل انتظار بود و به نظر نمی‌رسد که کسی غافل‌گیر شده‌باشد؛ زیرا کمیسیون حقوق بشر یکی از همان نهادهایی بود که در طول ۲۰ سال گذشته همواره بخش اعظم گزارش‌های خود را به اعمال و رفتارهای طالبان اختصاص می‌داد و مدعی بود که این گروه عامل اصلی کشتارهای غیرنظامیان و ارتکاب جنایت‌های جنگی است.یک سخنگوی طالبان گفته‌است که کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان منحل شده و دیگر مشروعیت ندارد.

این سخنگوی طالبان در گفتگو با بی‌بی‌سی تایید کرده‌ که کمیسیون حقوق بشر منحل شده‌است.

پیشتر کمیسیون حقوق بشر گفته‌بود که اگرچه این کمیسیون منحل نشده؛ اما از تاریخ ۲۴ ماه اسد سال جاری تاکنون ‌نتوانسته وظایف خود ادامه دهد؛ زیرا طالبان دفاتر این نهاد را اشغال کرده‌اند.

این کمیسیون از طالبان خواسته که زمینه نظارت مستقلانه و بی‌طرفانه بر وضعیت حقوق بشر‌، به‌ویژه حقوق بشری زنان و کودکان را فراهم کند.

تصمیم طالبان درباره کمیسیون حقوق بشر افغانستان تقریبا قابل انتظار بود و به نظر نمی‌رسد که کسی غافل‌گیر شده‌باشد؛ زیرا کمیسیون حقوق بشر یکی از همان نهادهایی بود که در طول ۲۰ سال گذشته همواره بخش اعظم گزارش‌های خود را به اعمال و رفتارهای طالبان اختصاص می‌داد و مدعی بود که این گروه عامل اصلی کشتارهای غیرنظامیان و ارتکاب جنایت‌های جنگی است.

بدیهی است که صدور حکمی قاطع و صریح درباره صحت و سقم گزارش‌های کمیسیون حقوق بشر و احراز بی‌طرفی کامل مدیران و کارمندان این کمیسیون، آسان نیست. کمیسیون حقوق بشر با حمایت قدرت‌های غربی شکل گرفت و نهادها و رسانه‌های زیرمجموعه این سازمان همواره بر اساس منافع و رویکردهای غرب در افغانستان فعال بودند.

با این وجود، تعطیلی کامل این نهاد از سوی گروه طالبان پرسش‌ها درباره چشم‌انداز حقوق بشر در افغانستان را افزایش می‌دهد. این‌که جایگزین گروه طالبان برای نهادی به نام کمیسیون حقوق بشر چیست و آن‌ها چه برنامه‌ای برای این امر دارند، آیا همانند بسیاری دیگر از عرصه‌های حیات سیاسی و اجتماعی مردم افغانستان می‌خواهند کمیسیون حقوق بشر را نیز اسلامی کند و بربنیاد احکام شریعت نهاد تازه‌ای را جایگزین آن سازند یا اصولا وجود چنین نهادی از نظر طالبان ناکارآمد، غیرضروری و حتی مخالف دستورات دینی و شریعت اسلامی است؟

واقعیت هرچه باشد آنچه اکنون اتفاق افتاده این است که از این پس، دیگر نهادی برنامه کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان وجود خارجی نخواهد داشت و پرونده آن دست‌کم در داخل کشور برای همیشه بسته شد.

تصمیم طالبان درباره بستن دروازه کمیسیون حقوق بشر در شرایطی اتخاذ می‌شود که یکی از اصلی‌ترین معیارها و شرایط کشورهای خارجی به ویژه قدرت‌های غربی برای به رسمیت‌شناختن حاکمیت طالبان در افغانستان، التزام و تعهد آن گروه در برابر حقوق بشر به ویژه آزادی‌های اساسی و تامین حقوق بنیادین مردم افغانستان از جمله اقلیت‌ها و زنان عنوان شده‌است.

به این ترتیب به نظر می‌رسد که با تعطیل‌شدن کمیسیون حقوق بشر افغانستان، چالشی جدید در مسیر به رسمیت شناخته‌شدن طالبان از سوی جامعه بین‌المللی ایجاد شده‌باشد.

از جانب دیگر، تصمیم به تعطیلی کمیسیون حقوق بشر افغانستان از سوی طالبان، نگرانی‌ها درباره احیا و بازگشت سیاست‌های سخت‌گیرانه این گروه نسبت به سایر عرصه‌های حیات اجتماعی افغانستان از جمله آزادی بیان و رسانه‌ها و فعالیت نهادهای مستقل ناظر بر عملکرد دولت را افزایش می‌دهد.

به همین دلیل به باور بسیاری از کارشناسان در صورتی که طالبان نخواهند یا نتوانند جایگزینی قابل قبول برای کمیسیون حقوق بشر ایجاد کنند و تضمین‌های اساسی در زمینه صیانت و پاسداری و تامین حقوق و آزادی‌های بنیادین مردم افغانستان، خبرنگاران، رسانه‌ها و نهادهای اجتماعی و مدنی ارائه ندهند روابط این گروه با دنیای بیرون و جامعه بین‌المللی دچار اختلال و چالش خواهد شد.

نکته قابل تامل این است که تصمیم طالبان به انحلال کامل کمیسیون حقوق بشر به دنبال تصمیمات مشابه دیگر اتخاذ می‌شود از جمله فراخواندن دانش‌آموزان پسر و معلمان مرد به مکاتب بدون اشاره به سرنوشت میلیون‌ها دختر دانش‌آموز و نیز وضعیت مبهم و نامشخص هزاران کارمند زن ادارات دولتی.

بنابراین، اگر سریال تصمیمات بحث‌برانگیز طالبان به همین صورت ادامه پیدا کند پیش از آن‌که جهان تصمیمی اساسی درباره مشروعیت حکومت جدید طالبان در افغانستان اتخاذ کند این طالبان هستند که بهانه‌ لازم برای ایجاد جبهه بین‌المللی مخالف مشروعیت‌بخشیدن به حاکمیت خود در افغانستان به وجود می‌آورند.

پیش‌بینی می‌شود که با انحلال کمیسیون حقوق بشر افغانستان، بسیاری از نهادها، سازمان‌های بین‌المللی و حتی کشورهای خارجی با تشکیل ائتلاف‌های غیررسمی، کارزارهای بزرگی را علیه طالبان در جهان ایجاد کنند تا اجازه ندهند که ‌جامعه جهانی بدون کسب تضمین‌های قابل اطمینان و عملی، حکومت طالبان در افغانستان را به رسمیت بشناسد.

با این حال و صرف نظر از پیامدها و عواقب تصمیم طالبان درباره سرنوشت کمیسیون حقوق بشر، واقعیت این است که پرونده این کمیسیون دیگر بسته شده و این نیز می‌تواند بخشی از پیامدهای شکست فاجعه‌بار امریکا در افغانستان محسوب شود؛ زیرا کمیسیون حقوق بشر نیز یکی از همان دستاوردهایی به حساب می‌آمد که در پی لشکرکشی نظامی و اشغال افغانستان توسط ارتش‌های غربی به رهبری امریکا حاصل شده‌بود.

اکنون جامعه حقوق بشری جهان و منتقدان رسانه‌ای در غرب به ویژه امریکا تعطیلی کمیسیون حقوق بشر افغانستان را یکی دیگر از نشانه‌های بارز تصمیم اشتباه رهبران ایالات متحده در صلح با طالبان و خروج کامل از افغانستان ارزیابی خواهند کرد و بر حجم فشارها و انتقادهای سنگین خویش بر حکومت جو بایدن در واشنگتن خواهند افزود.

در جانب مقابل اما کم نیستند شمار کسانی که در طول ۲۰ سال گذشته کیسیون حقوق بشر را به یکجانبه‌گرایی، ضدیت با طالبان و نادیده‌گرفتن حجم سنگین پرونده‌های جنایت جنگی نیروهای خارجی به رهبری امریکا متهم می‌کنند و تعطیلی این نهاد را تصمیمی درست و حق مسلم طالبان به عنوان نیروی حاکم بر افغانستان می‌دانند.

با این وجود صرف نظر از کارنامه منفی یا مثبت کمیسیون حقوق بشر که همواره هدف اعتراض و انتقاد طرف‌های مختلف درگیر جنگ در طول ۲۰ سال گذشته بوده و در یکی از آخرین موارد، امرالله صالح؛ معاون اول اشرف‌غنی در دولت قبلی هم این کمیسیون را به گزارش‌نویسی صرف متهم کرد و به این ترتیب کارآمدی و اثرگذاری آن را به چالش کشید، انکار نمی‌توان کرد که وجود نهادی به این نام در فصل ۲۰ ساله تاریخ معاصر افغانستان یک نقطه عطف محسوب می‌شود که در آینده می‌تواند مورد توجه مورخان و ناظران مسایل تاریخی قرار بگیرد.

مطالب مرتبط